Over een facelift op 51, emotioneel herstel, erotisch kapitaal en de vrouw die ik achter wilde laten.
Ik wilde de natuur haar gang laten gaan.
Maar toen bleek dat de natuur wrok koesterde tegen mij, en moest ik wel ingrijpen.
Ik was 51. In mijn gezicht zag ik er rond de 45 of 50 uit, maar mijn nek leek op een vrouw van 70. Het is iets genetisch, mijn moeder en grootmoeder hadden dat ook. Soepele huid die snel gaat hangen. Een familietraditie waar ik niet om gevraagd had.
Van binnen voelde ik me energiek, vitaal, levendig. Maar dat deel van me dat uiterlijk leek op mijn moeder en grootmoeder, de verslapte versie, die wilde ik achterlaten. Een deel uit ijdelheid, ja. En een deel uit verlangen naar congruentie. Van buiten tonen wie ik van binnen was. Het voelde alsof ik ook iets ouds uit het familiesysteem mocht achterlaten.
Mijn nekflap was een obsessie geworden. Ze moest en ze zou verdwijnen. Maar er was meer aan de hand dan esthetiek. De hals is het kanaal tussen hoofd en hart. Stem, expressie, waarheid uitspreken. In mijn Human Design heb ik een rijke verbinding tussen denken en voelen, maar de hals is de brug die dat naar buiten brengt. Een operatie aan mijn hals zou precies die plek raken. Het zou me helpen om wat er de laatste jaren in mijn keel was blijven steken, eindelijk naar buiten te brengen.
Ik koos een topchirurg en hij stelde voor om all the way te gaan. Zijn kenmerk: een natuurlijk resultaat. De frisse versie van jezelf. Niet anders, meer jezelf. Ik tekende zwierig de offerte en telde ongeduldig de weken af.
Zalig vlijde ik me neer op de operatietafel
Ik had keihard gewerkt om er acht weken uit te kunnen zijn. Alle mails beantwoord, projecten afgewerkt. Een out-of-office. Eindelijk rust. Geen 'kan je dit of dat nog even' meer, geen eindeloze to-do's. Ik mòcht rusten en herstellen.
Ik had plannen. Tarot studeren, mijn mediumship verdiepen, goede boeken lezen. Als een feniks uit mijn as verrijzen met nieuwe ideeën en een vernieuwde levensenergie.
De chirurg had me op voorhand gewaarschuwd: het zou emotioneel moeilijk zijn. Maar hij voegde eraan toe: "U ziet er een rustig en stabiel persoon uit, dus dat komt wel goed."
Ik was echter vergeten wat voor een dramaqueen ik ben.
De nekflap grijnst vanuit het hiernamaals
De pijn na de operatie was miniem. Het herstel was iets anders.
De eerste drie dagen was ik van de wereld. De bonkende vuisten op mijn schedel en de wurggreep rond mijn keel waren behapbaar. De misselijkheid was hels. Geen slok water bleef erin. Mijn lichamelijke reactie op de anesthesie bleek één kans op een miljoen. Daar lag ik dan, wriemelend als een pissebed op zijn rug, golven van misselijkheid incasserend terwijl ik probeerde te mediteren op 'acceptatie'. Op dag drie smeekte ik mijn man de dokter te bellen, overtuigd dat ik ging sterven. Op dag vier kon ik vijf slokjes Aquarius inhouden.
Mijn nekflap grijnsde vanuit het hiernamaals. Alsof ik zo makkelijk van haar af zou komen.
Wekenlang zag ik er onnatuurlijk uit. Als een mislukte, blauwe Avatar. Opgezwollen jukbeenderen, te smalle ogen, te dikke lippen, een opgezwollen kin. De korsten achter mijn linkeroor jeukten maar ik mocht er niet aan. Mijn nek kriebelde alsof ik de hele tijd een prikkende wollen kraag droeg. Ik kon mijn mond niet volledig openen en moest eten op zijn Frans, met kleine hapjes.
En dan 's nachts, wakker schrikken met droge keel en zure smaak omdat ik op mijn rug moest slapen en mijn mond opengevallen was.
Dan kwamen de irrationele gedachten. Ik ben misvormd. Stel dat hij teveel vet heeft ingespoten? Ik ga een medische uitzondering zijn. Mijn man gaat me verlaten. Mijn kinderen schamen zich voor me. Ik googelde me suf. Hoe lipofilling ongedaan maken? Antwoord: dat kan niet. Nog grotere paniek. Moest ik nu een baan zoeken waarbij ik onzichtbaar kon blijven?
En alsof dat niet genoeg was: de littekens achter mijn oren waren onvoldoende doorbloed. Tien dagen lang moest ik twaalf uur per dag medicinale pleisters achter mijn oren plakken die het bloed opstuwden maar een bonkende koppijn gaven. Elke avond wrikte mijn man liefdevol en geduldig met pincet en schaar de flinterdunne pleisters los terwijl ik in een stressbal kneep en hijgde alsof ik opnieuw een kokosnoot uit mijn vagina moest persen. Mijn bevallingen waren er niets tegen. Bovendien droeg ik op dat moment ook nieuwe beugels voor mijn tanden die extra druk op mijn kaken zetten.
Ik ben nu zo ver dat ik er hysterisch om moet lachen.
Netflix en selfies
In mijn hoofd zou ik een mini-sabbatical houden en een helder beeld van de toekomst ontvangen. In werkelijkheid lag ik dagenlang verveeld te netflixen en obsessief selfies te bestuderen.
Ik zat gevangen in een harnas. Misselijk, een strak gevoel rond mijn keel, mijn hoofd dat ik niet kon draaien, een lichaam dat zich bewoog als een robot. Naar binnen keren lukte niet omdat er geen binnen was om naartoe te keren. Het lichaam eiste alle aandacht op, elk moment van elke dag.
En dan, bovenop dat fysieke gevangenzijn, de confrontatie met de spiegel. Ik vond het moeilijk om contact met mezelf te maken wanneer ik mijn lichaam lelijk vond. Hoe erg is dit? Zo geïdentificeerd met mijn uiterlijk, zelfs wanneer niemand keek. Pas na drie weken kreeg ik mezelf zo ver om mijn dagelijkse meditatie terug op te pakken. Voor het eerst kon ik mezelf en mijn gidsen weer voelen.
Het was pijnlijk om te constateren: dertig jaar persoonlijke en spirituele ontwikkeling, en ik had twee dingen nodig om mezelf te kunnen bereiken: een lichaam dat min of meer normaal functioneerde, en een gezicht dat ik kon verdragen. Beide ontbraken.
Kon ik mezelf nog vertrouwen?
De chirurg had me gewaarschuwd dat er een moment zou komen waarop ik zou denken: wat heb ik nu gedaan? Ik dacht dat hij één moment bedoelde. Niet: drie weken lang 24 uur per dag liggen flippen in bed en op de bank.
En ik stelde mezelf de vraag: als alles in me 'ja' had geroepen voor deze operatie, als ik vier chirurgen had geraadpleegd, alles bestudeerd, mijn buikgevoel gevolgd, en de angst was nu toch zo groot... wat zei dat dan over mijn kompas? Over mijn beoordelingsvermogen? Kon ik mezelf nog vertrouwen?
Ik zag het als een initiatie. Een levensles die mijn ziel wilde leren. Want alles in me zei 'ja' tegen de operatie. En het leven heeft het beste met ons voor.
Vriendschap als fundament...
De delen in me die de operatie een uitstekend idee hadden gevonden, zaten te bibberen in de kelder. Ze moesten voortdurend een update krijgen. Hetzelfde verhaal, honderd keer opnieuw. Mijn beste vriendin Marleen die langskwam en zei: oh Anja, ik snap je. Het komt goed. Mijn beste vriend Luc die me elke dag vroeg hoe het ging, aan wie ik elke dag een selfie mocht sturen en die zei: 'de zwelling is al minder' of 'vandaag geen verschil met gisteren'. Maar die ook zei: hé, je hebt een topchirurg gekozen. Die man doet dit al jaren. Hij is niet nu zijn koffers aan het pakken om te verdwijnen.
"Ik heb een topchirurg gekozen, het komt goed." Ik moest het honderd keer herhalen als een mantra. En zij zeiden honderd keer: ja, het komt goed. Niet omdat het nieuwe informatie was. Maar omdat bange delen in onszelf geen argumenten nodig hebben, ze hebben herhaling nodig. Geruststelling als ritueel, los van logica.
Mijn man die elke ochtend zei: het ziet er al beter uit. Maar die ook eerlijk zei: ik laat je nooit vallen, ongeacht hoe het uitdraait. De vriendin die belde en vertelde dat zij zich na haar oogoperatie had willen ophangen. De andere vriendin die bevestigde: ja, het is moeilijk om vertrouwen te houden als je het nog niet kunt zien. Niemand zei ooit: waarom heb je dit toch gedaan?
Dat is liefde. De vrienden die aanwezig blijven terwijl jij voor de honderdste keer hetzelfde zegt. In vriendelijke ogen kunnen kijken in plaats van je eigen sombere spiegelbeeld.
Grote dankbaarheid ook naar mijn topchirurg Patrick Tonnard en zijn team verpleegkundigen die me moed inspraken en hun gsmnummer gaven waarop ik mocht bellen. Zijn woorden 'het komt 300% zeker in orde' galmden geruststellend in mijn hoofd. En naar Tim De Cock, kinesist en professor lymfologie, die me twee keer per week masseerde en vertrouwen gaf. Ze waren allemaal deel van mijn draagvlak.
Ik had altijd empathie gehad voor mensen die door een ongeluk verminkt worden, voor mensen die in een lichaam leven dat niet het hunne voelt en alles op het spel zetten om dat te veranderen. Nu begreep ik het ook van binnenuit. Je doet dat niet omdat je er zin in hebt. Je doet het omdat je niet anders kan. Omdat het de enige manier is om verder te leven. En zonder een netwerk van mensen die je liefhebben, is dat bijna ondraaglijk. Onmenselijk zelfs.
En daaronder, de gedachte die me rechtgehouden heeft: als ik hier mismaakt uitkom, dan zijn er mensen die me altijd graag zullen zien. Zonder die wetenschap was het nog zoveel zwaarder geweest.
Drie lessen die ik niet besteld had
Gevangen in mijn lijf, vastzittend in mijn mind. Postoperatieve depressie omdat mijn darmmicrobioom was aangetast, omdat anesthesie en antibiotica de serotonineaanmaak in de darmen platleggen. Mediteren lukte niet. Naar binnen keren ook niet. Netflix, goedkope romans en dutjes waren mijn regulatoren. Maar langzaam, in de stilte van het herstel, tijdens lange wandelingen met de hond en gesprekken met vrienden, kwamen de echte inzichten.
Vecht niet tegen wat is.
Iemand vroeg ooit aan Krishnamurti: wat is uw geheim? Zijn antwoord: "ik vecht niet tegen wat is." Het lichaam bepaalt het ritme, niet de mind. Het lichaam is zes keer trager dan de geest. Elke ochtend in de spiegel hetzelfde opgezwollen, onnatuurlijke gezicht ontmoeten en weten dat het tijd kost, dat de tijd niet sneller gaat omdat ik het graag wil. Op het moment dat je geen vertrouwen hebt, kan iedereen je zeggen: het komt goed. Maar zo voelt het niet. Stel dat het niet goed komt, wat is dan mijn antwoord? Wat als ik niet vecht tegen wat is en leer leven met een grotesk gezicht?
Van een vrouw die gezien wil worden naar een vrouw die ziet.
Al mijn hele leven is schoonheid belangrijk voor me. Als kind dat gepest werd 'omdat je lelijk bent'. Als bruinharige puber die zich klein en onzichtbaar voelde naast haar blonde vriendin met de groene ogen en de honingkleurige huid die alle mannen hun hoofd deed draaien. Ik ben nooit een klassieke schoonheid geweest maar ik was wel aantrekkelijk. En ik deed daar mijn best voor.
Erotisch kapitaal is een concept dat Pierre Bourdieu formuleerde: het omvat schoonheid, seksuele aantrekkelijkheid, sociale vaardigheden, levendigheid, aanwezigheid. Het is een vorm van macht. Ik wist dat. En ik investeerde erin, vanuit de wetenschap dat dit vermogen invloed heeft op succes in het leven en de liefde.
Maar wie was ik nog nu mijn erotisch kapitaal drastisch in waarde was gedaald? De bevrijding zat hem precies daar: eigenwaarde loskoppelen van erotisch kapitaal. Niet omdat dat kapitaal er niet toe doet, maar omdat ik het niet meer nodig heb als bewijs. Wanneer ik mijn eigenwaarde aan mijn gezicht hang, verleg ik de aandacht van mijn essentie naar mijn oppervlak. Hoe ging ik hier doorheen? Niet door te wachten tot ik er weer zou uitzien zoals vroeger. Die vrouw bestaat niet meer. Er komt iemand terug die dieper is.
Verschijn niet om te bewijzen dat je er goed uitziet. Verschijn omdat je iets te geven hebt. Niet als de vrouw die er goed uitziet, maar als de vrouw die van binnenuit weet. Die twee zijn niet hetzelfde. Een feniks herrijst uit as, niet uit lipofilling en make-up.
Het lichaam weigert verder te gaan zolang er iets niet erkend is.
Het litteken achter mijn linkeroor genas niet goed. Daardoor konden de lymfebanen het vocht niet goed afvoeren en bleef mijn gezicht langer gezwollen dan te verwachten was. Lymfe verwerkt wat het lichaam niet meer nodig heeft. Het werkt niet via pompkracht zoals het bloed. Het werkt via beweging, zachtheid en tijd. Het kan niet geforceerd worden.
Links is de vrouwelijke, receptieve zijde van het lichaam. De kant van het ontvangen, het innerlijk luisteren, het intuïtieve weten. Het oor is het orgaan van het gehoor, maar dieper: van gehoorzamen aan jezelf. Wat heb ik de afgelopen jaren gehoord over mezelf, van anderen, van mijn eigen innerlijke criticus, dat ik nog steeds niet volledig heb afgewezen of geïntegreerd? Achter die wonde zit ook de genezing.
Moet je kiezen tussen wijs of aantrekkelijk zijn?
Is een vrouw die ziet per definitie onaantrekkelijk? Nee, absoluut niet. Een vrouw die 'ziet' is vaak des te aantrekkelijker, juist omdat ze aanwezig is vanuit iets onvergankelijks. Denk aan de vrouwen die je het meest hebben geraakt in je leven. Was dat hun symmetrie? Of was het hun gloed, hun scherpte, hun aanwezigheid? De vrouw die primair gezien wil worden geeft haar macht weg aan de blik van de ander. Ze is afhankelijk van wat terugkomt. De vrouw die ziet heeft haar macht intern. Ze straalt vanuit een bron die niet afhangt van haar hals of haar huid op dag 24 na een operatie.
Aphrodite was geen godin die wachtte tot ze er goed uitzag voor ze verscheen. Ze was aantrekkelijkheid, omdat ze volledig zichzelf was. Dat is het verschil. We zijn aantrekkelijk door onze gloed, onze scherpte, onze aanwezigheid. Niet door onze jukbeenderen.
Erotisch kapitaal in de klassieke zin, de onmiddellijke magnetische aantrekkingskracht die een jonge vrouw heeft op basis van haar uiterlijk, haar jeugd, haar fysieke aanwezigheid, dat vermindert wel degelijk met de jaren. Dat ontkennen is jezelf iets wijsmaken. En ik ben geen vrouw die zichzelf iets wijsmaakt.
Maar wat ervoor in de plaats komt is geen mindere versie. Het is een ander soort kapitaal waarvoor geen goede naam bestaat in onze cultuur, omdat onze cultuur het niet goed kent of waardeert. De Fransen hebben het woord 'présence'. De Japanners spreken over 'ma', de kracht van ruimte en stilte. Sommige oudere tradities noemen het gezag, of uitstraling. Het is de aantrekkingskracht van iemand die zichzelf volledig kent en niet meer hoeft te bewijzen. Die niet meer vraagt om bevestiging. Die een kamer binnenkomt en er gewoon is. Dat is iets wat je niet kunt faken op 25, en wat sommige mensen op 50 nog steeds niet hebben omdat ze het nooit hebben ontwikkeld.
De ouder wordende vrouw omarmen
Mijn les is niet: geef je schoonheid op. Mijn les is: stop haar op een plek waar niemand haar van je af kan nemen.
Het is een illusie om te denken dat we door een operatie een jongere versie van onszelf tevoorschijn toveren. Je ziet er uit als een oudere vrouw die er goed uitziet 'voor haar leeftijd'. De frisse versie van je oudere zelf. En daar ging het me om. Ik wilde mijn jaren niet verstoppen, ik wilde enkel een hals die paste bij mijn leeftijd. Paradoxaal genoeg dwong mijn groteske uiterlijk tijdens mijn herstel me ook om daar aan voorbij te leren gaan. De ouder wordende vrouw in mezelf omarmen. En wanneer mensen even raar naar me keken omdat ik er onnatuurlijk uitzag, vriendelijk terugkijken. Vanuit mijn ziel, niet vanuit mijn masker. Ik buig mijn hoofd en zeg ja tegen de les die me gegeven wordt.
De foto's van dag 6 en dag 19. Nog niet de perfecte 'na' foto. Die zien we al genoeg. Ik wacht niet langer tot ik er perfect uitzie. Dit is het ook.
